斯瓦希里语的本族语名称是 Kiswahili,广泛用于东非。本文件以现代标准斯瓦希里语为基础,为第一次接触这门语言的中文学习者介绍发音和最常用的 A1 语法。
斯瓦希里语使用拉丁字母,拼写与发音的对应比较稳定。它没有相当于英语 a、an、the 的冠词,也不区分名词的“阳性”和“阴性”。不过,名词会分成不同类别,动词和形容词有时需要与名词保持一致。它的动词还可以把“谁做、什么时候做、做什么”合在一个词里。
读完本文,你可以完成问候和自我介绍,读懂最常见的名词变化,并用现在、过去和将来表达简单动作,还可以组成否定句、疑问句、所属句、位置句和基本请求。
1.字母、发音和基础词表
斯瓦希里语使用拉丁字母。大多数情况下,一个字母或固定字母组合对应比较稳定的读音。初学时最重要的是把每个元音读清楚,不吞掉词尾,也不要按照英语单词的习惯随意改变元音。
1.1 完整字母表
现代标准斯瓦希里语通常使用下面 24 个基本拉丁字母。q 和 x 不属于普通本族词的标准字母库存,主要可能出现在外来专名中。字母 c 通常不单独表示一个音,而是出现在 ch 组合中。
| 字母 | 常见音值 | 例词 | 中文 |
|---|---|---|---|
| A a | /a/ | asante | 谢谢 |
| B b | /b/ | baba | 父亲 |
| C c | 与 h 组成 /tʃ/ | chai | 茶 |
| D d | /d/ | dada | 姐妹 |
| E e | /e/ | embe | 芒果 |
| F f | /f/ | familia | 家庭 |
| G g | /ɡ/ | gari | 汽车 |
| H h | /h/ | habari | 近况;消息 |
| I i | /i/ | ishi | 居住 |
| J j | /dʒ/ | jina | 名字 |
| K k | /k/ | kitabu | 书 |
| L l | /l/ | leo | 今天 |
| M m | /m/ | mama | 母亲 |
| N n | /n/ | nani | 谁 |
| O o | /o/ | ona | 看见 |
| P p | /p/ | pesa | 钱 |
| R r | /ɾ/ 或 /r/ | rafiki | 朋友 |
| S s | /s/ | soko | 市场 |
| T t | /t/ | tatu | 三 |
| U u | /u/ | una | 你有 |
| V v | /v/ | vitabu | 书(复数) |
| W w | /w/ | watu | 人们 |
| Y y | /j/ | yeye | 他;她 |
| Z z | /z/ | zuri | 好的;漂亮的 |
这张表列的是普通读音入口,不代表每个字母在所有语音环境中都完全不变。ch、sh、dh、th、gh、ny、ng'、ng 等必须作为组合继续学习。
1.2 五个元音
斯瓦希里语有五个基本元音。它们在不同单词中的读法通常比较稳定。
| 字母 | 基本音值 | 中文近似提示 | 例词 |
|---|---|---|---|
| a | /a/ | 接近“啊” | baba(父亲) |
| e | /e/ | 接近清楚的“诶” | embe(芒果) |
| i | /i/ | 接近“衣” | sisi(我们) |
| o | /o/ | 接近“喔” | soko(市场) |
| u | /u/ | 接近“乌” | mtu(人) |
中文近似音只能帮助起步,不是完全相同的发音。读单词时,每个元音通常都要发出来:
- baba —— 父亲;两个 a 都要清楚读出。
- rafiki —— 朋友;三个元音都不能省略。
- kuona —— 看见;读作 ku-o-na,相邻的 u 和 o 都要读。
- saa —— 钟点;两个 a 连续出现,要保留两个音节的长度。
1.3 常见辅音和字母组合
大部分辅音可以按稳定的方式拼读。下面几组与英语或汉语拼音不完全相同,需要单独记忆。
| 拼写 | 基本音值 | 例词 | 中文 |
|---|---|---|---|
| ch | /tʃ/ | chai | 茶 |
| sh | /ʃ/ | shule | 学校 |
| j | /dʒ/ | jina | 名字 |
| ny | /ɲ/ | nyumba | 房子;家 |
| ng' | /ŋ/ | ng'ombe | 牛 |
| ng | /ŋɡ/ | ngoma | 鼓;舞蹈 |
| r | 舌尖闪音或颤音 | rafiki | 朋友 |
| dh | /ð/ | dhahabu | 黄金 |
| th | /θ/ | thelathini | 三十 |
(1)区分 ng' 和 ng
在 ng' 中,撇号表示这里通常只读鼻音 /ŋ/;在 ng 中,后面的 /g/ 也要读出来。
- ng'ombe —— 牛。
- ng'ambo —— 对面;另一边。
- ngoma —— 鼓;舞蹈。
- ngazi —— 梯子;楼梯。
(2)辅音后的元音不能随意省略
- kitabu —— 书;不要把词尾 u 吞掉。
- asante —— 谢谢;词尾 e 要读出来。
- Kiswahili —— 斯瓦希里语;每个音节都应清楚可辨。
1.4 重音和拼读节奏
斯瓦希里语单词的重音通常落在倒数第二个音节。可以先分音节,再把倒数第二个音节读得稍明显一些。
- ki-swa-HI-li —— 斯瓦希里语。
- a-SAN-te —— 谢谢。
- ra-FI-ki —— 朋友。
- mwa-na-FUN-zi —— 学生。
- ni-na-SO-ma —— 我在学习/读书。
注意:重音是一条很有用的入门规律,但真实口语还会受到语速和句子节奏影响。初学时先做到音节完整、元音清楚,不需要追求夸张的重读。
1.5 基础词表:人称、功能词和常用表达
下面的词表收录本文主动教授或反复使用的核心词头。发音栏按音节分开;没有标 IPA 的词仍遵循前面的拼读规则。名词的“伴随形式”主要给出复数,动词则在后表给出词干。
| 词头 | 发音提示 | 词性/作用 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| mimi | mi-mi | 独立代词 | ni-(动词主语) | 我 |
| wewe | we-we | 独立代词 | u-(动词主语) | 你 |
| yeye | ye-ye | 独立代词 | a-(动词主语) | 他;她 |
| sisi | si-si | 独立代词 | tu-(动词主语) | 我们 |
| ninyi | ni-nyi | 独立代词 | m-(动词主语) | 你们 |
| wao | wa-o | 独立代词 | wa-(动词主语) | 他们;她们 |
| ni | ni | 系词 | si(否定) | 是 |
| si | si | 否定系词 | ni(肯定) | 不是 |
| na | na | 连接词/介词 | — | 和;与;有 |
| kwa | kwa | 介词 | — | 用;以;给;因为 |
| katika | ka-ti-ka | 介词 | — | 在……里面;在……中 |
| kutoka | ku-to-ka | 介词/动词 | -toka | 从;来自;离开 |
| mpaka | m-pa-ka | 介词 | — | 直到;到……为止 |
| lakini | la-ki-ni | 连词 | — | 但是 |
| au | a-u | 连词 | — | 或者 |
| pia | pi-a | 副词 | — | 也 |
| sana | sa-na | 副词 | — | 很;非常 |
| kidogo | ki-do-go | 副词/名词 | — | 一点;少量 |
| ndiyo | ndi-yo | 回答词 | — | 是的 |
| hapana | ha-pa-na | 回答词 | — | 不;不是 |
| tafadhali | ta-fa-dha-li | 礼貌词 | — | 请 |
| asante | a-san-te | 礼貌词 | — | 谢谢 |
| samahani | sa-ma-ha-ni | 礼貌词 | — | 对不起;劳驾 |
| karibu | ka-ri-bu | 礼貌词/方位词 | — | 欢迎;不客气;附近 |
| pole | po-le | 交际词 | — | 辛苦了;真遗憾 |
| polepole | po-le-po-le | 副词 | — | 慢慢地 |
| tena | te-na | 副词 | — | 再;又 |
| pamoja | pa-mo-ja | 副词 | — | 一起 |
1.6 基础词表:常用名词
名词要连同复数和类别一起记忆。表中的类别用常见的单数/复数配对编号表示;“同形”表示单复数通常不靠名词外形区分。
| 词头 | 发音提示 | 词性/类别 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| mtu | m-tu | 名词 1/2 | watu | 人 |
| mtoto | m-to-to | 名词 1/2 | watoto | 孩子 |
| mwalimu | mwa-li-mu | 名词 1/2 | walimu | 老师 |
| mwanafunzi | mwa-na-fun-zi | 名词 1/2 | wanafunzi | 学生 |
| mgeni | m-ge-ni | 名词 1/2 | wageni | 客人;外来者 |
| rafiki | ra-fi-ki | 有生命名词 | marafiki | 朋友 |
| mama | ma-ma | 有生命名词 | mama(同形) | 母亲;女性长辈 |
| baba | ba-ba | 有生命名词 | baba(同形) | 父亲;男性长辈 |
| kaka | ka-ka | 有生命名词 | kaka(同形) | 兄弟 |
| dada | da-da | 有生命名词 | dada(同形) | 姐妹 |
| daktari | dak-ta-ri | 有生命名词 | madaktari | 医生 |
| familia | fa-mi-li-a | 名词 9/10 | familia(同形) | 家庭 |
| jina | ji-na | 名词 5/6 | majina | 名字 |
| jambo | jam-bo | 名词 5/6 | mambo | 事情;情况 |
| embe | em-be | 名词 5/6 | maembe | 芒果 |
| jicho | ji-cho | 名词 5/6 | macho | 眼睛 |
| nyumba | nyum-ba | 名词 9/10 | nyumba(同形) | 房子;家 |
| chumba | chum-ba | 名词 7/8 | vyumba | 房间 |
| shule | shu-le | 名词 9/10 | shule(同形) | 学校 |
| duka | du-ka | 名词 5/6 | maduka | 商店 |
| soko | so-ko | 名词 5/6 | masoko | 市场 |
| kitabu | ki-ta-bu | 名词 7/8 | vitabu | 书 |
| kiti | ki-ti | 名词 7/8 | viti | 椅子 |
| kisu | ki-su | 名词 7/8 | visu | 刀 |
| kikombe | ki-kom-be | 名词 7/8 | vikombe | 杯子 |
| meza | me-za | 名词 9/10 | meza(同形) | 桌子 |
| simu | si-mu | 名词 9/10 | simu(同形) | 电话;手机 |
| gari | ga-ri | 名词 5/6 | magari | 汽车 |
| choo | cho-o | 名词 7/8 | vyoo | 洗手间 |
| maji | ma-ji | 名词 6 | 只常用复数类形式 | 水 |
| chakula | cha-ku-la | 名词 7/8 | vyakula | 食物;食品 |
| chai | cha-i | 名词 | — | 茶 |
| kahawa | ka-ha-wa | 名词 | — | 咖啡 |
| mkate | m-ka-te | 名词 3/4 | mikate | 面包 |
| wali | wa-li | 名词 | — | 米饭 |
| pesa | pe-sa | 名词 9/10 | pesa(同形) | 钱 |
| nchi | n-chi | 名词 9/10 | nchi(同形) | 国家 |
| ng'ombe | ng'om-be | 有生命名词 | ng'ombe(同形) | 牛 |
| ngoma | ngo-ma | 名词 9/10 | ngoma(同形) | 鼓;舞蹈 |
| ngazi | nga-zi | 名词 9/10 | ngazi(同形) | 梯子;楼梯 |
| dhahabu | dha-ha-bu | 名词 9/10 | dhahabu(同形) | 黄金 |
| mji | m-ji | 名词 3/4 | miji | 城镇;城市 |
| mti | m-ti | 名词 3/4 | miti | 树 |
| mwaka | mwa-ka | 名词 3/4 | miaka | 年 |
| tunda | tun-da | 名词 5/6 | matunda | 水果 |
| saa | sa-a | 名词 9/10 | saa(同形) | 钟;小时;钟点 |
| muda | mu-da | 名词 | — | 时间;一段时间 |
| lugha | lu-gha | 名词 9/10 | lugha(同形) | 语言 |
| msaada | m-sa-a-da | 名词 3/4 | misaada | 帮助;援助 |
| ukuta | u-ku-ta | 名词 11/10 | kuta | 墙 |
| uhuru | u-hu-ru | 名词 14 | — | 自由 |
1.7 基础词表:常用动词
动词以 ku- 不定式列出。词干栏显示它进入动词结构时的核心部分;个别短词干在肯定形式中会保留 ku-,后文会专门说明。
| 词头 | 发音提示 | 词性/形式 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| kuwa | ku-wa | 动词不定式 | -wa | 是;成为 |
| kwenda | kwe-nda | 动词不定式 | -enda | 去 |
| kuja | ku-ja | 动词不定式 | -ja | 来 |
| kuishi | ku-i-shi | 动词不定式 | -ishi | 居住;生活 |
| kukaa | ku-ka-a | 动词不定式 | -kaa | 坐;停留;居住 |
| kusoma | ku-so-ma | 动词不定式 | -soma | 读;学习 |
| kusema | ku-se-ma | 动词不定式 | -sema | 说 |
| kuzungumza | ku-zun-gu-mza | 动词不定式 | -zungumza | 交谈;说话 |
| kula | ku-la | 动词不定式 | -la | 吃 |
| kunywa | ku-nywa | 动词不定式 | -nywa | 喝 |
| kuona | ku-o-na | 动词不定式 | -ona | 看见 |
| kujua | ku-ju-a | 动词不定式 | -jua | 知道 |
| kutaka | ku-ta-ka | 动词不定式 | -taka | 想要 |
| kupenda | ku-pen-da | 动词不定式 | -penda | 喜欢;爱 |
| kufanya | ku-fa-nya | 动词不定式 | -fanya | 做 |
| kununua | ku-nu-nu-a | 动词不定式 | -nunua | 买 |
| kulipa | ku-li-pa | 动词不定式 | -lipa | 付款 |
| kusaidia | ku-sa-i-di-a | 动词不定式 | -saidia | 帮助 |
| kuelewa | ku-e-le-wa | 动词不定式 | -elewa | 理解 |
| kuuliza | ku-u-li-za | 动词不定式 | -uliza | 询问 |
| kuandika | ku-an-di-ka | 动词不定式 | -andika | 写 |
| kucheza | ku-che-za | 动词不定式 | -cheza | 玩;跳舞 |
| kulala | ku-la-la | 动词不定式 | -lala | 睡觉 |
| kupika | ku-pi-ka | 动词不定式 | -pika | 做饭;烹饪 |
| kujifunza | ku-ji-fun-za | 动词不定式 | -jifunza | 学习;学会 |
| kuweza | ku-we-za | 动词不定式 | -weza | 能够 |
| kuitwa | ku-i-twa | 动词不定式 | -itwa | 被叫作;名叫 |
| kuanguka | ku-a-ngu-ka | 动词不定式 | -anguka | 倒下;落下 |
1.8 基础词表:描述、疑问、时间和方位
带连字符的形容词按词干列出,实际使用时常要加名词类别的一致前缀。
| 词头 | 发音提示 | 词性/作用 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| -zuri | zu-ri | 形容词词干 | mzuri、kizuri 等 | 好的;漂亮的 |
| -kubwa | ku-bwa | 形容词词干 | mkubwa、kikubwa 等 | 大的 |
| -dogo | do-go | 形容词词干 | mdogo、kidogo 等 | 小的 |
| -pya | pya | 形容词词干 | mpya、kipya 等 | 新的 |
| -refu | re-fu | 形容词词干 | mrefu、kirefu 等 | 长的;高的 |
| -fupi | fu-pi | 形容词词干 | mfupi、kifupi 等 | 短的;矮的 |
| safi | sa-fi | 描述词 | 通常不加同类前缀 | 干净的 |
| rahisi | ra-hi-si | 描述词 | 通常不加同类前缀 | 容易的;便宜的 |
| ghali | gha-li | 描述词 | 通常不加同类前缀 | 昂贵的 |
| tayari | ta-ya-ri | 描述词/副词 | — | 准备好的;已经 |
| moto | mo-to | 描述词 | — | 热的 |
| -ingi | i-ngi | 形容词词干 | wengi 等 | 多的 |
| nani | na-ni | 疑问词 | — | 谁 |
| nini | ni-ni | 疑问词 | — | 什么 |
| wapi | wa-pi | 疑问词 | — | 哪里 |
| lini | li-ni | 疑问词 | — | 什么时候 |
| vipi | vi-pi | 疑问词 | — | 怎样;如何 |
| kwa nini | kwa ni-ni | 疑问短语 | — | 为什么 |
| gani | ga-ni | 疑问词 | 放在名词后 | 哪一个;什么样的 |
| ngapi | nga-pi | 疑问词干 | wangapi、vingapi 等 | 多少 |
| hapa | ha-pa | 方位词 | — | 这里 |
| pale | pa-le | 方位词 | — | 那里 |
| huko | hu-ko | 方位词 | — | 那边;那里 |
| ndani | nda-ni | 方位词 | ndani ya | 里面 |
| nje | nje | 方位词 | nje ya | 外面 |
| juu | ju-u | 方位词 | juu ya | 上面 |
| chini | chi-ni | 方位词 | chini ya | 下面 |
| ng'ambo | ng'am-bo | 方位词/名词 | — | 对面;另一边 |
| leo | le-o | 时间词 | — | 今天 |
| jana | ja-na | 时间词 | — | 昨天 |
| kesho | ke-sho | 时间词 | — | 明天 |
| sasa | sa-sa | 时间词 | — | 现在 |
| asubuhi | a-su-bu-hi | 时间词 | — | 早晨 |
| mchana | m-cha-na | 时间词 | — | 白天;下午 |
| jioni | ji-o-ni | 时间词 | — | 傍晚 |
| usiku | u-si-ku | 时间词 | — | 夜晚 |
| alfajiri | al-fa-ji-ri | 时间词 | — | 清晨;黎明 |
| adhuhuri | a-dhu-hu-ri | 时间词 | — | 正午 |
| baadaye | ba-a-da-ye | 时间词 | — | 稍后;以后 |
| mapema | ma-pe-ma | 时间词 | — | 早;提前 |
1.9 基础词表:数字、指示词和所有格词干
| 词头 | 发音提示 | 词性/作用 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| sifuri | si-fu-ri | 数字 | 0 | 零 |
| moja | mo-ja | 数字词干 | 1;mmoja、kimoja 等 | 一 |
| mbili | mbi-li | 数字词干 | 2;wawili、viwili 等 | 二 |
| tatu | ta-tu | 数字词干 | 3;watatu、vitatu 等 | 三 |
| nne | nne | 数字词干 | 4;wanne、vinne 等 | 四 |
| tano | ta-no | 数字词干 | 5;watano、vitano 等 | 五 |
| sita | si-ta | 数字 | 6 | 六 |
| saba | sa-ba | 数字 | 7 | 七 |
| nane | na-ne | 数字词干 | 8;wanane、vinane 等 | 八 |
| tisa | ti-sa | 数字 | 9 | 九 |
| kumi | ku-mi | 数字 | 10 | 十 |
| ishirini | i-shi-ri-ni | 数字 | 20 | 二十 |
| thelathini | the-la-thi-ni | 数字 | 30 | 三十 |
| arobaini | a-ro-ba-i-ni | 数字 | 40 | 四十 |
| hamsini | ham-si-ni | 数字 | 50 | 五十 |
| sitini | si-ti-ni | 数字 | 60 | 六十 |
| sabini | sa-bi-ni | 数字 | 70 | 七十 |
| themanini | the-ma-ni-ni | 数字 | 80 | 八十 |
| tisini | ti-si-ni | 数字 | 90 | 九十 |
| mia | mi-a | 数字名词 | mia moja | 百 |
| elfu | el-fu | 数字名词 | elfu moja | 千 |
| huyu / hawa | hu-yu / ha-wa | 指示词 1/2 类 | 单数/复数 | 这个人/这些人 |
| huu / hii | hu-u / hi-i | 指示词 3/4 类 | 单数/复数 | 这个/这些 |
| hili / haya | hi-li / ha-ya | 指示词 5/6 类 | 单数/复数 | 这个/这些 |
| hiki / hivi | hi-ki / hi-vi | 指示词 7/8 类 | 单数/复数 | 这个/这些 |
| hii / hizi | hi-i / hi-zi | 指示词 9/10 类 | 单数/复数 | 这个/这些 |
| -angu | a-ngu | 所有格词干 | changu、yangu 等 | 我的 |
| -ako | a-ko | 所有格词干 | chako、yako 等 | 你的 |
| -ake | a-ke | 所有格词干 | chake、yake 等 | 他/她的 |
| -etu | e-tu | 所有格词干 | chetu、yetu 等 | 我们的 |
| -enu | e-nu | 所有格词干 | chenu、yenu 等 | 你们的 |
| -ao | a-o | 所有格词干 | chao、yao 等 | 他们/她们的 |
| kamili | ka-mi-li | 时间词 | saa … kamili | 整点 |
| nusu | nu-su | 时间词 | na nusu | 一半;半点 |
| robo | ro-bo | 时间词 | na robo | 四分之一;一刻 |
| dakika | da-ki-ka | 名词 9/10 | dakika(同形) | 分钟 |
| kasoro | ka-so-ro | 时间连接词 | kasoro robo | 差;不足 |
1.10 基础词表:固定表达
固定表达先按整体记忆。后面的章节会解释其中的人称、否定、时态和命令形式。
| 表达 | 发音提示 | 使用场景 | 伴随表达 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| Habari? | ha-ba-ri | 一般问候 | Nzuri. | 近况如何? |
| Hujambo? | hu-jam-bo | 问候一个人 | Sijambo. | 你好吗? |
| Sijambo. | si-jam-bo | 回答问候 | Hujambo? | 我很好。 |
| Hamjambo? | ham-jam-bo | 问候多人 | Hatujambo. | 你们好吗? |
| Hatujambo. | ha-tu-jam-bo | 回答多人问候 | Hamjambo? | 我们很好。 |
| Shikamoo. | shi-ka-mo-o | 晚辈问候长者 | Marahaba. | 您好。 |
| Marahaba. | ma-ra-ha-ba | 回答 Shikamoo | Shikamoo. | 你好。 |
| Kwaheri. | kwa-he-ri | 向一个人告别 | Kwaherini. | 再见。 |
| Kwaherini. | kwa-he-ri-ni | 向多人告别 | Kwaheri. | 再见。 |
| Tutaonana. | tu-ta-o-na-na | 告别 | — | 回头见。 |
| Ninaitwa … | ni-na-i-twa | 自我介绍 | Unaitwa nani? | 我叫…… |
| Sielewi. | si-e-le-wi | 沟通求助 | Ninaelewa. | 我不明白。 |
| Sema tena, tafadhali. | se-ma te-na ta-fa-dha-li | 请求重复 | — | 请再说一次。 |
| Sema polepole, tafadhali. | se-ma po-le-po-le ta-fa-dha-li | 请求放慢 | — | 请说慢一点。 |
| Unaweza kunisaidia? | u-na-we-za ku-ni-sa-i-di-a | 请求帮助 | — | 你能帮助我吗? |
