土耳其语基础语法
现代土耳其语使用 29 个拉丁字母,拼写和读音对应较稳定。它没有语法性别和冠词,却会在词根后连续添加复数、格、所有、否定、时间和人称等后缀。
后缀并不是固定只有一个外形。最后一个元音会决定后缀选择,这就是元音和谐。普通句子的谓语通常在句末,因此入门时应同时掌握“怎样选后缀”和“怎样把谓语放到句末”。
1.字母、八个元音和基础词表
1.1 完整字母表
| 字母 | 常见音值 | 例词 | 中文 |
|---|---|---|---|
| A a | /a/ | araba | 汽车 |
| B b | /b/ | baba | 父亲 |
| C c | /dʒ/ | cam | 玻璃 |
| Ç ç | /tʃ/ | çay | 茶 |
| D d | /d/ | dört | 四 |
| E e | /e/ | ev | 房子;家 |
| F f | /f/ | fincan | 杯子 |
| G g | /ɡ/ | gün | 天;日 |
| Ğ ğ | 多延长或连接相邻元音 | dağ | 山 |
| H h | /h/ | hayır | 不 |
| I ı | /ɯ/,无点后元音 | ılık | 温暖的 |
| İ i | /i/,有点前元音 | iki | 二 |
| J j | /ʒ/,多见于外来词 | jilet | 剃刀 |
| K k | /k/,前元音旁可较前 | kitap | 书 |
| L l | /l/,前后元音旁音质不同 | limon | 柠檬 |
| M m | /m/ | masa | 桌子 |
| N n | /n/ | ne | 什么 |
| O o | /o/ | okul | 学校 |
| Ö ö | /ø/ | öğrenci | 学生 |
| P p | /p/ | para | 钱 |
| R r | 舌尖闪音 | renk | 颜色 |
| S s | /s/ | su | 水 |
| Ş ş | /ʃ/ | şehir | 城市 |
| T t | /t/ | Türkçe | 土耳其语 |
| U u | /u/ | uzun | 长的;高的 |
| Ü ü | /y/ | üç | 三 |
| V v | /v/ | var | 有 |
| Y y | /j/ | yeni | 新的 |
| Z z | /z/ | zaman | 时间 |
土耳其语普通字母表不使用 q、w、x。注意大小写配对:i → İ,ı → I,不能把点随意去掉。
1.2 八个元音
| 后元音 | 前元音 | |
|---|---|---|
| 不圆唇 | a、ı | e、i |
| 圆唇 | o、u | ö、ü |
后缀选择主要看词中最后一个元音。kitap 最后元音是 a,ev 最后元音是 e,okul 最后元音是 u,gün 最后元音是 ü。
1.3 音节和重音
一个元音通常构成一个音节核心:a-ra-ba、öğ-ren-ci、ki-tap、şe-hir。普通本族词常接近末音节重读,但地名、外来词和某些后缀会偏离;本手册把这条作为读词倾向,不当作绝对规律。
1.4 基础词表:代词、功能词和表达
| 词头或表达 | 发音提示 | 词性/形式 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| ben | ben | 代词 | benim | 我 |
| sen | sen | 代词 | senin | 你 |
| o | o | 代词 | onun | 他;她;它 |
| biz | biz | 代词 | bizim | 我们 |
| siz | siz | 代词 | sizin | 你们;您 |
| onlar | on-lar | 代词 | onların | 他们;她们 |
| evet | e-vet | 回答词 | — | 是的 |
| hayır | ha-yır | 回答词 | — | 不 |
| değil | de-ğil | 否定谓语 | değilim | 不是 |
| var | var | 存在词 | — | 有;存在 |
| yok | yok | 存在词 | — | 没有;不存在 |
| ve | ve | 连词 | — | 和 |
| veya | ve-ya | 连词 | — | 或者 |
| ama | a-ma | 连词 | — | 但是 |
| de/da | de/da | 附加词 | 分写 | 也 |
| çok | çok | 副词/限定词 | — | 很;很多 |
| biraz | bi-raz | 副词 | — | 一点 |
| burada | bu-ra-da | 方位词 | buraya/buradan | 这里 |
| orada | o-ra-da | 方位词 | oraya/oradan | 那里 |
| bugün | bu-gün | 时间词 | — | 今天 |
| yarın | ya-rın | 时间词 | — | 明天 |
| dün | dün | 时间词 | — | 昨天 |
| şimdi | şim-di | 时间词 | — | 现在 |
| kim | kim | 疑问词 | — | 谁 |
| ne | ne | 疑问词 | — | 什么 |
| nerede | ne-re-de | 疑问词 | nereye/nereden | 哪里 |
| ne zaman | ne za-man | 疑问表达 | — | 什么时候 |
| nasıl | na-sıl | 疑问词 | — | 怎样 |
| kaç | kaç | 疑问词 | — | 多少 |
| neden | ne-den | 疑问词 | — | 为什么 |
| merhaba | mer-ha-ba | 问候 | — | 你好 |
| günaydın | gü-nay-dın | 问候 | — | 早上好 |
| iyi akşamlar | i-yi ak-şam-lar | 问候 | — | 晚上好 |
| hoşça kal | hoş-ça kal | 告别 | güle güle | 再见(留下者) |
| teşekkür ederim | te-şek-kür e-de-rim | 礼貌表达 | — | 谢谢 |
| lütfen | lüt-fen | 礼貌词 | — | 请 |
| affedersiniz | af-fe-der-si-niz | 礼貌表达 | — | 对不起;劳驾 |
| nasılsınız | na-sıl-sı-nız | 固定问候 | nasılsın | 您好吗;你们好吗 |
| Türkçe | türk-çe | 语言名词/副词 | — | 土耳其语;用土耳其语 |
| bu | bu | 指示词 | bunu/burada | 这个;这 |
| tekrar | tek-rar | 副词 | — | 再;重复一次 |
| yavaş | ya-vaş | 形容词/副词 | — | 慢的;慢慢地 |
1.5 基础词表:名词
| 词头 | 发音提示 | 词性/形式 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| insan | in-san | 名词 | insanlar | 人 |
| erkek | er-kek | 名词 | erkekler | 男人;男性 |
| kadın | ka-dın | 名词 | kadınlar | 女人;女性 |
| çocuk | ço-cuk | 名词 | çocuklar | 孩子 |
| öğrenci | öğ-ren-ci | 名词 | öğrenciler | 学生 |
| öğretmen | öğ-ret-men | 名词 | öğretmenler | 教师 |
| arkadaş | ar-ka-daş | 名词 | arkadaşlar | 朋友 |
| aile | a-i-le | 名词 | aileler | 家庭 |
| isim | i-sim | 名词 | isimler | 名字 |
| ev | ev | 名词 | evler | 房子;家 |
| oda | o-da | 名词 | odalar | 房间 |
| kitap | ki-tap | 名词 | kitaplar | 书 |
| masa | ma-sa | 名词 | masalar | 桌子 |
| sandalye | san-dal-ye | 名词 | sandalyeler | 椅子 |
| kapı | ka-pı | 名词 | kapılar | 门 |
| su | su | 名词 | — | 水 |
| çay | çay | 名词 | çaylar | 茶 |
| kahve | kah-ve | 名词 | kahveler | 咖啡 |
| yemek | ye-mek | 名词 | yemekler | 食物;一餐 |
| okul | o-kul | 名词 | okullar | 学校 |
| iş | iş | 名词 | işler | 工作 |
| şehir | şe-hir | 名词 | şehirler | 城市 |
| market | mar-ket | 名词 | marketler | 市场;超市 |
| istasyon | is-tas-yon | 名词 | istasyonlar | 车站 |
| sokak | so-kak | 名词 | sokaklar | 街道 |
| saat | sa-at | 名词 | saatler | 小时;钟点 |
| gün | gün | 名词 | günler | 天;日 |
1.6 基础词表:动词、形容词、后缀模型和数字
| 词头 | 发音提示 | 词性/形式 | 伴随形式 | 中文 |
|---|---|---|---|---|
| olmak | ol-mak | 动词 | ol- | 成为;是 |
| yaşamak | ya-şa-mak | 动词 | yaşa- | 生活;居住 |
| okumak | o-ku-mak | 动词 | oku- | 阅读;上学 |
| çalışmak | ça-lış-mak | 动词 | çalış- | 工作;学习 |
| konuşmak | ko-nuş-mak | 动词 | konuş- | 说;交谈 |
| yemek | ye-mek | 动词 | ye- | 吃 |
| içmek | iç-mek | 动词 | iç- | 喝 |
| gitmek | git-mek | 动词 | git-/gid- | 去 |
| gelmek | gel-mek | 动词 | gel- | 来 |
| istemek | is-te-mek | 动词 | iste- | 想要 |
| sevmek | sev-mek | 动词 | sev- | 喜欢;爱 |
| bilmek | bil-mek | 动词 | bil- | 知道;会 |
| anlamak | an-la-mak | 动词 | anla- | 理解 |
| almak | al-mak | 动词 | al- | 拿;买 |
| vermek | ver-mek | 动词 | ver- | 给 |
| açmak | aç-mak | 动词 | aç- | 打开 |
| kapatmak | ka-pat-mak | 动词 | kapat- | 关闭 |
| öğrenmek | öğ-ren-mek | 动词 | öğren- | 学习;学会 |
| etmek | et-mek | 动词 | et-/ed- | 做;构成复合动词 |
| yardım etmek | yar-dım et-mek | 动词短语 | yardım et- | 帮助 |
| iyi | i-yi | 形容词/副词 | — | 好的;好地 |
| yeni | ye-ni | 形容词 | — | 新的 |
| büyük | bü-yük | 形容词 | — | 大的 |
| küçük | kü-çük | 形容词 | — | 小的 |
| güzel | gü-zel | 形容词 | — | 漂亮的;好的 |
| kolay | ko-lay | 形容词 | — | 容易的 |
| zor | zor | 形容词 | — | 困难的 |
| yorgun | yor-gun | 形容词 | — | 疲倦的 |
| daha | da-ha | 副词 | — | 更 |
| -lar/-ler | lar/ler | 复数后缀 | kitaplar/evler | 复数 |
| -da/-de | da/de | 位格后缀 | evde/okulda | 在…… |
| -a/-e | a/e | 向格后缀 | eve/okula | 到…… |
| -dan/-den | dan/den | 离格后缀 | evden/okuldan | 从…… |
| -ı/-i/-u/-ü | I 型 | 宾格后缀 | kitabı/evi | 特指宾语 |
| mi/mı/mu/mü | I 型 | 疑问小词 | 分写 | 吗 |
| bir | bir | 数词 | — | 一 |
| iki | i-ki | 数词 | — | 二 |
| üç | üç | 数词 | — | 三 |
| dört | dört | 数词 | — | 四 |
| beş | beş | 数词 | — | 五 |
| altı | al-tı | 数词 | — | 六 |
| yedi | ye-di | 数词 | — | 七 |
| sekiz | se-kiz | 数词 | — | 八 |
| dokuz | do-kuz | 数词 | — | 九 |
| on | on | 数词 | — | 十 |